MPSC राज्यसेवा Mains तारखा | India AI Summit रेकॉर्ड | जागतिक वन्यजीव दिन २०२६

संदर्भ (Context): महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाने (MPSC) २७ फेब्रुवारी २०२६ रोजी राज्यसेवा मुख्य परीक्षेची अधिसूचना (Advt. No. 001/2026) प्रसिद्ध केली आहे. मुख्य परीक्षा २९ मार्च ते २६ एप्रिल २०२६ दरम्यान अमरावती, छत्रपती संभाजी नगर, नागपूर, नाशिक, नवी मुंबई आणि पुणे या ६ केंद्रांवर १३९ जागांसाठी होणार आहे (तारखा: २९ मार्च, ५, १८, १९ आणि २६ एप्रिल २०२६). या १३९ जागांमध्ये उपजिल्हाधिकारी (DSP), पोलीस उपअधीक्षक, सहायक राज्यकर आयुक्त, शिक्षणाधिकारी, प्रकल्प अधिकारी (ITDP) अशा महत्त्वाच्या Group A व Group B पदांचा समावेश आहे. तसेच, ९ नोव्हेंबर २०२५ रोजी झालेल्या राज्यसेवा संयुक्त पूर्व परीक्षेचा निकाल जाहीर करण्यात आला आहे. पूर्व परीक्षा २०२५ च्या एकूण जागा सुरुवातीला ३८५ होत्या, मात्र नंतर वन सेवा, स्थापत्य अभियांत्रिकी सेवा व इतर विभागांच्या जागा जोडून सुधारित एकूण ६०१ जागा जाहीर करण्यात आल्या होत्या. या परीक्षेसाठी एकूण १,७५,५१६ अर्ज प्राप्त झाले होते, जे गेल्या अनेक वर्षांतील सर्वाधिक आहेत. पूर्व परीक्षेचा निकाल व कट-ऑफ एकत्रच जाहीर करण्यात आला असून Open Category (Male) साठी कट-ऑफ ११६.०० गुण आणि Open Category (Female) साठी १११.०० गुण निश्चित करण्यात आले आहेत.

परीक्षेसाठी महत्त्व (Exam Point): विद्यार्थ्यांनी आपल्या अभ्यासाचे नियोजन या तारखांनुसार करणे गरजेचे आहे. पूर्व परीक्षेचे गुण अंतिम गुणवत्ता यादीत (Merit List) मोजले जात नाहीत — ती केवळ पात्रता परीक्षा आहे आणि अंतिम निवड मुख्य परीक्षा व मुलाखत या एकत्रित गुणांवर होते. निकालातील कट-ऑफ मार्क्सचा अभ्यास करून पुढील रणनीती ठरवावी.

संदर्भ (Context): नवी दिल्ली येथील भारत मंडपममध्ये १६-२१ फेब्रुवारी दरम्यान पार पडलेली ही परिषद जागतिक AI शिखर परिषदांच्या मालिकेतील (ब्लेचले पार्क २०२३, सोल २०२४ व पॅरिस २०२५ नंतरची) चौथी आणि Global South ने आयोजित केलेली पहिली परिषद होती. पुढील परिषद २०२७ मध्ये स्वित्झर्लंडमध्ये (जिनिव्हा) होईल. ९२ देश व संस्थांनी 'इंडिया AI इम्पॅक्ट समिट डिक्लेरेशन'ला पाठिंबा दिला. १३ आघाडीच्या संस्थांनी 'New Delhi Frontier AI Impact Commitments' ची घोषणा केली. समिटमध्ये Global AI Impact Commons हा उपक्रम सुरू करण्यात आला ज्यामध्ये ३०+ देशांमधील ८०+ AI वापर-प्रकरणे संकलित आहेत. याव्यतिरिक्त, आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटनेच्या (ILO) सहकार्याने Equitable AI Transition Playbook आणि २२ देशांनी समर्थित Charter for the Democratic Diffusion of AI हे दस्तऐवज जाहीर करण्यात आले. भारताने AI responsibility मोहिमेत २४ तासांत २,५०,९४६ प्रतिज्ञा मिळवून 'गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड' स्थापित केला. देशाची AI कुवत वाढवण्यासाठी २०,००० नवीन GPUs जोडण्याची घोषणा झाली (एकूण क्षमता ५८,०००+). भारताच्या IndiaAI Mission अंतर्गत 'IndiaAI Kosh' वर ७,४००+ डेटासेट आणि २७३ AI मॉडेल्स उपलब्ध आहेत. तसेच, 'IndiaAI FutureSkills' अंतर्गत ५०० PhD संशोधक, ५,००० पदव्युत्तर आणि ८,००० पदवीधर विद्यार्थ्यांना AI प्रशिक्षण दिले जात आहे.

परीक्षेसाठी महत्त्व (Exam Point): विज्ञान व तंत्रज्ञान (GS-IV), चालू घडामोडी आणि निबंधासाठी (Essay) भारताची AI क्षेत्रातील वाढती प्रगती, AI गव्हर्नन्स आणि डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चर हे अत्यंत महत्त्वाचे विषय आहेत. या परिषदेत झालेले करार व नवीन उपक्रम पूर्व व मुख्य दोन्ही परीक्षांसाठी विचारले जाऊ शकतात.

संदर्भ (Context): ३ मार्च रोजी "औषधी आणि सुगंधी वनस्पती: आरोग्य, वारसा आणि उपजीविकेचे संवर्धन" (Medicinal and Aromatic Plants: Conserving Health, Heritage and Livelihoods) या संकल्पनेखाली जागतिक वन्यजीव दिन साजरा करण्यात आला. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी भारताच्या वन्यजीव संवर्धनातील योगदानाचा उल्लेख केला (उदा. जगात ७०% वाघ, एकशिंगी गेंड्यांची सर्वाधिक संख्या इ.). जगभरात ५०,००० ते ७०,००० MAP (औषधी व सुगंधी वनस्पती) प्रजाती आढळतात, त्यापैकी सुमारे १,३०० प्रजाती CITES परिशिष्टांमध्ये सूचीबद्ध आहेत. विकसनशील देशांमधील ७०-९५% लोकसंख्या प्राथमिक आरोग्यसेवेसाठी पारंपरिक (वनस्पती-आधारित) औषधांवर अवलंबून आहे. जागतिक स्तरावर आधुनिक औषधांपैकी सुमारे ४०% औषधी वनस्पती व पारंपरिक ज्ञानापासून (५,००० वर्षांहून अधिक जुन्या) तयार होतात. मात्र, आज २०% पेक्षा अधिक MAP प्रजाती IUCN च्या Red List नुसार नामशेष होण्याच्या धोक्यात आहेत.

परीक्षेसाठी महत्त्व (Exam Point): जागतिक वन्यजीव दिन २०२६ हा Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework (KMGBF) च्या Target 5 (टिकाऊ वापर व व्यापार), Target 9 (स्थानिक समुदायांचे ज्ञान) आणि Target 10 (परिसंस्था पुनर्स्थापना) या उद्दिष्टांशी थेट जोडलेला आहे — जे UPSC/MPSC परीक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे आहे. पूर्व परीक्षा व मुख्य परीक्षा (GS-I व GS-III) या दोन्हीसाठी पर्यावरण, परिसंस्था, जैवविविधता आणि औषधी वनस्पतींचे महत्त्व यावर प्रश्न विचारले जाण्याची दाट शक्यता आहे.

MPSC Mains 2026 → २९ मार्च – २६ एप्रिल → ६ केंद्रे → १३९ जागा (Group A/B)

MPSC Prelims 2025 निकाल → Open (M) कट-ऑफ: ११६ | Open (F): १११ → एकूण ६०१ जागा

India AI Impact Summit 2026 → भारत मंडपम → ९२ देश → गिनीज रेकॉर्ड (२.५ लाख+ प्रतिज्ञा) → २०,००० नवीन GPUs

जागतिक वन्यजीव दिन → थीम: औषधी व सुगंधी वनस्पती → KMGBF Target 5, 9, 10

वसतिगृह नामांतर → ४४९ पैकी ४१६ → आंबेडकर (मुले) / सावित्रीबाई (मुली)

भारत-कॅनडा → CEPA वाटाघाटी सुरू + $२.६ अब्ज युरेनियम करार (Cameco-DAE)