MPSC Planner Daily | नवे MPSC अध्यक्ष आणि देशातील पहिली नेट-झिरो ग्रामपंचायत | 26 February 2026
Preview: विवेक भीमनवार यांची MPSC च्या अध्यक्षपदी नियुक्ती, भंडाऱ्याची बेला ग्रामपंचायत देशातील पहिली 'नेट-झिरो', आणि UPI चा मलेशियात विस्तार.
(Note: Please drag and drop your generated header image here)
नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो!
"स्पर्धा परीक्षा म्हणजे केवळ अभ्यास नव्हे, तर योग्य वेळी अचूक माहिती आत्मसात करण्याची क्षमता." आज आपण राज्य लोकसेवा आयोगातील एक महत्त्वाचा बदल, महाराष्ट्रातील पर्यावरणाबाबतचा ऐतिहासिक टप्पा आणि भारताच्या डिजिटल अर्थव्यवस्थेची आंतरराष्ट्रीय भरारी याबद्दल सविस्तर माहिती घेणार आहोत.
📌 प्रमुख घडामोडी (The Big Three)
1. विवेक भीमनवार यांची MPSC च्या अध्यक्षपदी नियुक्ती
Context: राज्यपाल आचार्य देवव्रत यांनी वरिष्ठ प्रशासकीय अधिकारी (IAS) विवेक भीमनवार यांना महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या (MPSC) अध्यक्षपदाची शपथ दिली.
Exam Points (Prelims & Mains Focus):
नेमणूक आणि कार्यकाळ: राज्यघटनेनुसार MPSC अध्यक्षांचा कार्यकाळ ६ वर्षे किंवा वयाची ६२ वर्षे पूर्ण होईपर्यंत (जे आधी असेल ते) असतो. यानुसार विवेक भीमनवार यांची नेमणूक १८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी झाली असली तरी ते २३ फेब्रुवारी २०२८ रोजी वयाची ६२ वर्षे पूर्ण करतील. त्यामुळे त्यांचा प्रत्यक्ष कार्यकाळ केवळ २ वर्षांचा असेल.
कलम: भारतीय राज्यघटनेतील कलम ३१५ ते ३२३ अंतर्गत राज्य व केंद्रीय लोकसेवा आयोगांची तरतूद आहे.
नेमणूक अधिकार: अध्यक्षांची नेमणूक राज्यपालांद्वारे केली जाते, परंतु त्यांना पदावरून दूर करण्याचा अधिकार केवळ राष्ट्रपतींनाच असतो (कलम ३१७).
2. भंडाऱ्याची बेला ग्रामपंचायत: देशातील पहिली 'नेट-झिरो' (Net-Zero) ग्रामपंचायत
Context: २०२६ च्या मुंबई 'क्लायमेट वीक' (Mumbai Climate Week) मध्ये महाराष्ट्रातील भंडारा जिल्ह्यातील 'बेला' ग्रामपंचायतीला भारतातील पहिली 'नेट-झिरो' ग्रामपंचायत म्हणून गौरवण्यात आले आहे.
Exam Points (Prelims & Mains Focus):
नेट-झिरो संकल्पना: ग्रामपंचायतीच्या हद्दीत उत्सर्जित होणारा कार्बन आणि शोषला जाणारा कार्बन यांचे प्रमाण समान असणे.
मुख्य उपक्रम: व्यापक वृक्षारोपण, सौर ऊर्जा पॅनल्सची उभारणी आणि १००% कचरा विलगीकरण.
मुख्य परीक्षेसाठी (GS-1 & GS-4): स्थानिक स्वराज्य संस्थांची हवामान बदलातील भूमिका आणि शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG 13 - Climate Action) साध्य करण्यासाठी राबवता येणारे 'बॉटम-अप' (Bottom-Up) धोरण.
3. भारताच्या UPI चा मलेशियामध्ये विस्तार
Context: NPCI इंटरनॅशनल आणि PayNet यांच्यात महत्त्वपूर्ण धोरणात्मक करार झाला आहे, ज्यामुळे भारताचे युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) मलेशियाच्या DuitNow QR पेमेंट सिस्टमशी जोडले जाणार आहे.
Exam Points (Prelims & Mains Focus):
अर्थव्यवस्था (GS-3): भारताचे 'डिजिटल पब्लिक इन्फ्रास्ट्रक्चर' (DPI) आणि 'सॉफ्ट पॉवर' (Soft Power) मुत्सद्देगिरीचे हे उत्तम उदाहरण आहे.
यापूर्वीचे करार: सिंगापूर, यूएई, मॉरिशस आणि नेपाळ यांसारख्या देशांमध्ये UPI चे विविध स्वरूपात लिंकिंग / स्वीकार सुरू आहे.
📝 आजचा सराव प्रश्न (Practice Corner)
प्रश्न: महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या (MPSC) अध्यक्षांबाबत खालील विधानांचा विचार करा:
१. राज्यघटनेनुसार अध्यक्षांचा कार्यकाळ ५ वर्षे किंवा वयाची ६५ वर्षे पूर्ण होईपर्यंत असतो.
२. त्यांची नेमणूक राज्यपालांडून केली जाते, तर त्यांना हटवण्याचा अधिकार राष्ट्रपतींना आहे.
३. भारतीय राज्यघटनेतील कलम ३१५ मध्ये लोकसेवा आयोगाची तरतूद आहे.
वरीलपैकी कोणती विधाने योग्य आहेत?
अ) केवळ १ आणि २
ब) केवळ २ आणि ३
क) केवळ १ आणि ३
ड) १, २ आणि ३
उत्तर: ब) केवळ २ आणि ३
(स्पष्टीकरण: MPSC अध्यक्षांचा कार्यकाळ ६ वर्षे किंवा वयाची ६२ वर्षे पूर्ण होईपर्यंत असतो, ५ वर्षे किंवा ६५ वर्षे नाही.)
🎯 यशाची रणनीती (Exam Strategy Tips)
Current Affairs Compilation Strategy:
चालू घडामोडी वाचताना केवळ 'फॅक्ट्स' पाठ करू नका, तर त्यातील 'कॉन्टेक्स्ट' (Context) समजून घ्या. जसे की विवेक भीमनवार यांच्या कार्यकाळाचे उदाहरण! तांत्रिक बाजू आणि अपवाद नेहमी लक्षात ठेवा, कारण आयोग नेमके तिथेच प्रश्न विचारतो.
🔹 इतर महत्त्वाच्या बातम्या (Other News in Short)
अर्थशॉट पारितोषिक (Earthshot Prize) २०२६: या प्रतिष्ठित जागतिक पर्यावरणीय पुरस्कार कार्यक्रमाचे २०२६ चे यजमानपद 'मुंबईत' आयोजित होणे निश्चित झाले आहे.
केरळचे नामकरण: केरळ विधानसभेने राज्याचे नाव बदलून मल्याळम भाषेतील 'केरळम' (Keralam) करण्याचा ठराव मंजूर केला आहे (केंद्राची अंतिम घटनात्मक मंजुरी अद्याप बाकी).
'कृष्णा' प्रशिक्षण जहाज: भारतीय नौदलाचे पहिले स्वदेशी डिझाईन केलेले व बनवलेले 'कॅडेट ट्रेनिंग शिप' 'कृष्णा' चेन्नई (L&T कट्टुपल्ली शिपयार्ड) येथे लाँच.
HIV प्रिव्हेंशनसाठी 'लेनाकापावीर': वर्षातून दोनदा घेता येणाऱ्या आणि HIV ला प्रतिबंध करणाऱ्या 'लेनाकापावीर' (Lenacapavir) या जगातील पहिल्या इंजेक्शनची WHO कडून HIV प्रतिबंधासाठी शिफारस.
पहिली दृष्टिहीन महिला न्यायाधीश: थान्या/तान्या (Thanya) नाथन या केरळमधील पहिल्या पूर्णपणे दृष्टिहीन महिला न्यायाधीश ठरल्या आहेत.
"यशाचा कोणताही शॉर्टकट नसतो, सातत्य आणि योग्य रणनीती हाच खरा मार्ग आहे!"- MPSC Planner